CPMTEST
TTU – Seçici ve Sürekli Dikkat Testi, bireyin yoğun ve hızla değişen uyaranlar arasında doğru sinyali fark edip hızlı ve doğru tepki verebilme kapasitesini ölçmek için geliştirilmiştir. Test, dikkat süresi, odaklanma düzeyi ve uzun süreli zihinsel performansın kalitesini bilimsel olarak değerlendirmeyi amaçlar.
Dikkat, bireyin çevresinde bulunan sonsuz sayıda uyaran arasından sadece belirli bir kısmına odaklanabilme yeteneğidir. Bu seçilen uyaranlar diğerlerine göre daha yoğun biçimde işlenir ve anlamlandırılır; böylece belirli bir olaya veya nesneye yönelik bilinçli algılamayı mümkün kılar. Herhangi bir işi yerine getirirken dikkatimizin odaklanması, bu işe ilişkin detaylara daha fazla enerji ve zaman ayırmamızı sağlar.
Dikkat aynı zamanda, aralıklarla ve sürekli olarak karşımıza çıkan çeşitli uyaranları ayırt edebilme kabiliyetidir. Bu sürecin bir alt kategorisi olarak görülen sebat, daha seyrek ve düzensiz aralıklarla ortaya çıkan uyaranların fark edilmesini içerir. Bir konu üzerinde ne kadar süreyle dikkatimizi sabit tutabileceğimiz, konunun karmaşıklığına, süresine ve içerdiği bilgi miktarına bağlıdır.
Operasyonel olarak dikkat; hız, doğruluk ve performanstaki tutarlılık kriterleriyle değerlendirilir. Bu kriterlerden alınan sonuçlar, kişinin bir görevde ne kadar odaklanabildiğini ve benzer durumlarda ne kadar hızlı, doğru ve tutarlı performans sergileyebildiğini belirler. Doğru tepkiler ile yanlış alarm arasındaki oran algılama doğruluğunu; performans hızı ise karmaşık uyaranların incelenmesi, önemli olanların seçilmesi ve motor tepkilerin gerçekleştirilmesi için harcanan toplam zamanı gösterir.
Test boyunca ekranda 750 milisaniyelik aralıklarla sola bakan 1000 adet sembol gösterilir. Bu semboller arasında yalnızca sağa bakan özel sembol doğru sinyal olarak tanımlanmıştır. Katılımcı, doğru sembolü gördüğü anda ekrandaki gri butona basarak tepki vermelidir.
Test 10 bölümden oluşur; her bölümde doğru sembol 2 kez gösterilir ve katılımcıdan toplam 20 doğru sinyali yakalaması beklenir. Her bölüm 37,5 saniye sürer ve toplam test süresi 12,5 dakikadır.
Ekranda soldaki kare içinde art arda semboller gösterilecektir. Sembollerin çoğu sola bakmaktadır. Sizden istenen, sağa bakan sembolü gördüğünüzde gri butona basmanızdır. Mümkün olduğunca hızlı ve doğru tepki vermeye çalışın.
Doğru Tepki Sayısı
Doğru şekillere (sağa bakan sembole) verilen tepkilerin toplam sayısı.
Ortalama Tepki Süresi
Doğru şekil ekranda göründükten sonra gri butona ortalama basma süresi (milisaniye).
Deneme aşamasında ana testten farklı olarak 9 soru sorulmaktadır. Aday bu sorulardan 6 tanesini doğru yaptığı taktirde ana teste geçebilir. Aday her verdiği cevapta DOĞRU ya da YANLIŞ şeklinde bilgilendirilecektir.
Bu test, bireyin uzun süreli dikkat gerektiren görevlerde ne kadar güvenilir ve hatasız çalışabileceğini bilimsel olarak ortaya koyar.
Trafik, üretim, güvenlik sistemleri ve ekipman kullanımı gibi hataya toleransı düşük alanlarda, seçici ve sürekli dikkat düzeyi doğrudan güvenlik ve performansla ilişkilidir.
Ayrıca test, sürücü davranışları, riskli durumlara tepki verme kapasitesi, zihinsel yorgunluk etkileri ve odaklanma kalitesine dair kritik bilgiler sunarak personel değerlendirme süreçlerinde büyük önem taşır.
Ticari araç sürücüleri
Ağır vasıta ve uzun yol şoförleri
Forklift, vinç ve iş makinesi operatörleri
Güvenlik ve kontrol odası çalışanları
Dikkat gerektiren üretim hattı personeli
Hızlı karar verme ve sürekli odaklanma gerektiren meslek grupları
Düşük fark etme + Yavaş tepki: Performans kalitesi ve hızı düşük grup. Bu gruptaki kişiler az sayıda uyaranı fark eder ve genellikle yavaş tepki verir; test boyunca gösterilen tepkilerde tutarlılık eksikliği görülür. Bu bireylerin dikkat seviyesi düşüktür.
Düşük fark etme + Hızlı tepki: Performans kalitesi düşük, hız yüksek grup. Bu gruptaki bireyler az sayıda uyaranı fark etmelerine rağmen fark ettiklerine çok hızlı tepki verirler. Düşük dikkat seviyeleri nedeniyle hata yapma olasılıkları oldukça yüksektir.
Yüksek fark etme + Yavaş tepki: Performans kalitesi yüksek, hız düşük grup. Bu grupta kişiler sadece az sayıda uyaranı fark etmekte ve bunları fark etmekte oldukça geç kalmaktadır. Test boyunca tepkilerde belirgin bir gecikme ve düzensizlik görülür.
Yüksek fark etme + Hızlı tepki: Performans kalitesi ve hızı yüksek grup. Bu grupta yer alan kişiler geniş bir uyaran yelpazesini hızla fark eder. Dikkat düzeyleri oldukça yüksek olup bu özellikler onların verimli ve etkili tepki verebilmelerini sağlar.