Psikoteknik değerlendirme nasıl bir sınav sorar değil, beyin ve vücut koordinasyonunu gerçek zamanlı olarak ölçen bir performans testidir. Hangi yeteneklerin test edildiğini önceden anlamak hem hazırlık açısından faydalıdır hem de testin bilimsel geçerliliğini anlamayı kolaylaştırır.
Tepki Hızı ve Kalitesi Testi
Tepki hızı testi, psikoteknik değerlendirmenin en kritik bileşenlerinden biridir. Test, farklı renk ve şekillerdeki görsel uyaranlar ya da işitsel sinyaller aracılığıyla yürütülür.
Nasıl ölçülür? Ekranda beliren uyaranlara (örn. yeşil daire, kırmızı kare) göre direksiyon üzerindeki butonlar veya pedallar kullanılarak doğru tepki verilmesi beklenir. Sistem her tepkiyi milisaniye hassasiyetinde kaydeder.
Ne değerlendirilir?
- Uyaranı fark etme süresi
- Tepkinin doğruluğu (doğru uyarana doğru yanıt verme)
- Stres altında — uyaran hızı arttığında — performansın nasıl değiştiği
- Yanlış alarm oranı (tepki verilmemesi gereken uyaranlara verilen yanlış yanıtlar)
Referans eşiği 1,50 saniyenin üzerindeki tepki süreleri “geç tepki” olarak sınıflandırılır ve sürücünün refleks kapasitesinin yetersiz olduğuna işaret eder.
Sürekli Dikkat Testi
Trafik, sürekli ve bölünmez dikkat gerektirir. Dakikalarca aynı yoğunlukta odaklanabilme yeteneği bu testle ölçülür.
Nasıl uygulanır? Ekranda art arda gelen görsel uyaranlar arasında yalnızca hedef uyaranlara tepki verilmesi beklenir. Test en az 10 dakika sürer; bu süre boyunca performansın nasıl değiştiği izlenir.
Neden 10 dakika? İnsan dikkati belirli süre sonra dalgalanmaya başlar. Kısa bir test başlangıçtaki dikkat düzeyini ölçerken uzun süreli test gerçek trafik koşullarını simüle eder; sürücünün uzun süre odaklı kalabilip kalemediğini ortaya koyar.
Test sonu grafik Değerlendirme sonunda dikkat performansının zaman içindeki değişimini gösteren bir grafik oluşturulur. Bu grafik raporun önemli bir parçasıdır.
Bölünmüş Dikkat (Çevresel Görüş) Testi
Gerçek trafikte sürücü yalnızca önüne değil, sağına, soluna ve dikiz aynasına aynı anda dikkat etmek zorundadır. Bu test bu kapasiteyi simüle eder.
Nasıl çalışır? Uyaranlar ekranın dört farklı bölgesine dağıtılmış olarak sunulur. Aday merkeze odaklanırken aynı anda çevresel alanlardaki uyaranlara da tepki vermelidir.
Neyi ölçer?
- Çevresel görüş kullanımı
- Dikkat bölme kapasitesi
- Merkezi odakla çevresel tarama arasındaki denge
El-Göz Koordinasyonu ve Psikomotor Kontrol
Direksiyon kontrolü, özellikle beklenmedik durumlarda anlık motor tepkiler gerektirir.
Test içeriği Ekrandaki bir nesneyi ya da hedefi joystick, direksimon veya pedal kullanarak takip etmek esasına dayanır. Hareketin doğruluğu, sürekliliği ve hassasiyeti değerlendirilir.
Pratik önemi Bu test, sürücünün kaygan yolda veya ani fren gereken durumlarda aracı fiziksel olarak ne kadar kontrol altında tutabileceğini gösterir.
Hız ve Mesafe Algısı Testi
Trafikteki en kritik kararlardan biri “bu araç önüme girmeden durabilir miyim?” sorusudur. Bu test bu kararın doğruluğunu ölçer.
Nasıl uygulanır? Ekranda belirli bir hızda hareket eden bir nesne gösterilir. Nesne belirli bir noktaya ulaştığında ekrandan kaybolur ve adayın nesnenin o noktaya tam olarak ne zaman ulaştığını tahmin etmesi beklenir.
Neyi ölçer? Hareket eden nesnelerin hız ve mesafe algısı, özellikle kavşaklarda ve şerit değişimlerinde kritik işlev görür.
Sonuçlar Nasıl Yorumlanır?
Her test modülü ham puan ve yaş-normu karşılaştırmasıyla değerlendirilir. Yani sonucunuz yalnızca mutlak bir rakam değil, yaş grubunuzdaki diğer bireylerle kıyaslanarak yorumlanır.
Psikolog, birden fazla testin bütününe bakarak genel sürücü uygunluk kararını verir. Tek bir testte zayıf performans, diğer testlerdeki güçlü performansla dengelenebilir; ancak belirli kritik testlerde minimum eşiğin altına düşmek olumsuz sonuca yol açar.
CPMTEST sistemi Sağlık Bakanlığı tarafından 16.10.2024 tarihli kararla onaylanmış olup tüm 81 ilde uygulanmaktadır. Sistemin içerdiği test modülleri hakkında teknik bilgi için testler sayfamızı ziyaret edin.